Korrupsiya faqat pora emas. Bu – adolatning buzilishi, imkoniyatlarning teng bo‘lmasligi, kuchli va zaif tomonlar o‘rtasida sun’iy devorlar paydo bo‘lishi hamdir. U uzoq muddatda iqtisodiyot va odamlarga bo‘lgan ishonchni yemiradi.
Ushbu sahifa maqsadi – korrupsiya qanday ko‘rinishlarda bo‘lishi, u qayerda boshlanishi va unga qarshi nimalar qilish mumkinligini oddiy, tushunarli til bilan tushuntirish.
Korrupsiya ko‘pincha kichik odatlardan boshlanadi: «mayli-ku», «hamma ham shunaqa qiladi», «shunchaki sovg‘a», degan qarashlardan.
Pul, sovg‘a, xizmat yoki boshqa manfaat evaziga tezroq, osonroq yoki «boshqacha» yechim taklif qilinishi.
Lavozim va imkoniyatlar malakaga emas, qarindoshlik va shaxsiy aloqalarga qarab berilishi.
Qaror qabul qilayotgan shaxsning o‘zi yoki yaqinlari bevosita foyda ko‘radigan holat.
Muhim qarorlar yozma tartibda rasmiylashtirilmaydi, asoslari tushuntirilmaydi, «shunchaki shunaqa bo‘ldi» bilan cheklaniladi.
Byudjet pullarining maqsadsiz sarflanishi, sifatsiz loyihalar, narxlarning sun’iy oshirilishi odatda korrupsion sxemalar bilan bog‘liq bo‘ladi.
Qoidabuzarliklar aniqlansa ham, hech kim javobgarlikka tortilmasa, korrupsiya “me’yor”ga aylanib qoladi.
Korrupsiya olib keladigan ba'zi bir omil quyidagi rasmdan ko'rish mumkin.
Korrupsiyaga qarshi kurash qonuniy asoslarda olib boriladi. Quyida bu yo‘nalishga taalluqli ayrim qonun va me’yoriy hujjatlar keltirilgan.
Korrupsiyaning asosiy tushunchalari, subyektlari, ularning javobgarligi va korrupsiyaga qarshi kurashning davlat siyosati yo‘nalishlari belgilab beriladi.
Pora olish, pora berish, mansabni suiiste’mol qilish, davlat mablag‘larini talon-taroj qilish va boshqa korrupsion jinoyatlar uchun javobgarlik asoslari.
Davlat xizmatchilari uchun halollik, manfaatlar to‘qnashuvini oldini olish, sovg‘alar qabul qilish, odob-axloq me’yorlari bo‘yicha qo‘llanma sifatida xizmat qiladi.
Har bir tashkilot o‘ziga xos ichki hujjatlar: korrupsiyaga qarshi dastur, xizmat qiluvchi xodimlar uchun yo‘riqnoma, ichki audit reglamentini ishlab chiqishi mumkin.
Korrupsiya kelajak avlodlar hayotiga ham ta’sir qiladigan omil. Uning iqtisodiy, ijtimoiy va ma’naviy zarari bor.
Korrupsiya mavjud bo‘lgan joyda mablag‘lar samarali ishlatilmaydi. Halol ish qilayotganlar raqobatda yutqazadi, natijada bozor mexanizmlari buziladi.
Korrupsiya keng tarqalganda odamlar «halol mehnat qilish foydasiz» degan xulosaga kelishi mumkin. Bu esa jamiyatda umidsizlik va befarqlikni kuchaytiradi.
Har bir vaziyat alohida o‘rganiladi, shuning uchun umumiy tavsiyalar ehtiyotkorlik bilan qo‘llanishi kerak.
Korrupsiyaga oid qonunbuzarliklar, pora talab qilish va shunga o‘xshash holatlar bo‘yicha xabar bering.
Agar sizdan pora so‘ralgan bo‘lsa, tanish-bilishchilik asosida nohaq qaror qabul qilinayotganini ko‘rsangiz yoki davlat mablag‘lari talon-taroj qilinayotgani haqida ma’lumotingiz bo‘lsa, bu raqamga xabar berishingiz mumkin.
Murojaat qilishdan oldin iloji boricha aniq ma’lumot to‘plang: sana, joy, ishtirokchilar, voqea tafsilotlari. Asossiz, uydirma ma’lumotlar boshqa odamlarga zarar yetkazishi mumkin, shu bois har bir murojaat halol va mas’uliyatli bo‘lishi zarur.